Introduction
नेपालको परराष्ट्र नीति लोकसेवा परीक्षाको लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण विषय हो। यो विशेष गरी शाखा अधिकृत र नायब सुब्बाको पाठ्यक्रममा समावेश गरिएको छ। नेपालको भू-राजनीतिक अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका आधारभूत पक्षहरू बुझ्नु परीक्षार्थीका लागि अनिवार्य छ।
Main Content
- नेपालको संविधान २०७२ को धारा ५१ (ड) मा परराष्ट्र नीति सम्बन्धी निर्देशक सिद्धान्तहरू उल्लेख गरिएको छ।
- नेपालको परराष्ट्र नीति संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र, असंलग्नता, पञ्चशीलका सिद्धान्त, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र विश्वशान्तिको मान्यतामा आधारित छ।
- पञ्चशीलका पाँच सिद्धान्तहरूमा: एक-अर्काको क्षेत्रीय अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको सम्मान, अनाक्रमण, एक-अर्काको आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप, समानता र पारस्परिक लाभ, र शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व पर्दछन्।
- नेपाल र भारतबीच ३१ जुलाई १९५० मा शान्ति तथा मैत्री सन्धि भएको थियो, जसको धारा १, ५, ६ र ७ मुख्य प्रावधानहरू हुन्।
- नेपाल र चीनबीच १ अगस्ट १९५५ मा दौत्य सम्बन्ध स्थापना भएको थियो र २८ अप्रिल १९६० मा शान्ति तथा मैत्री सन्धि भएको थियो।
- महाकाली सन्धि १२ फेब्रुअरी १९९६ मा नेपाल र भारतबीच हस्ताक्षर भएको थियो, जसमा शारदा ब्यारेज, टनकपुर ब्यारेज र पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजना समावेश छन्।
- नेपालले सन् १९७५ मा 'शान्ति क्षेत्र' को प्रस्ताव राखेको थियो, जसलाई ११६ देशले समर्थन गरे पनि भारतले गरेको थिएन।
Key Takeaways
- पञ्चशीलको सिद्धान्त पहिलो पटक २९ अप्रिल १९५४ मा चीन र भारतबीचको सम्झौतामा उल्लेख गरिएको थियो।
- नेपाल-भारत १९५० को सन्धिमा नेपालले भारतबाट हतियार आयात गर्दा पूर्व जानकारी दिनुपर्ने प्रावधान छ।
- नेपाल-चीन सीमा सम्झौता ५ अक्टोबर १९६१ मा भएको थियो र यसको लम्बाई करिब १,४१४ किलोमिटर छ।
- नेपालको संविधान अनुसार राष्ट्रिय हित प्रतिकूल हुने असमान सन्धिहरू पुनरावलोकन वा खारेज गर्न सकिनेछ।
What to Avoid
- पञ्चशीलका पाँच सिद्धान्तहरूको क्रम र नाममा झुक्किनु हुँदैन।
- नेपाल-भारत र नेपाल-चीन शान्ति तथा मैत्री सन्धिका मितिहरू (१९५० र १९६०) साटासाट नगर्नुहोस्।
- महाकाली सन्धि र सुगौली सन्धिका प्रावधानहरूलाई एउटै नमान्नुहोस्।
FAQ
Q1: पञ्चशीलका सिद्धान्तहरू के के हुन्? यसमा क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान, अनाक्रमण, अहस्तक्षेप, समानता र शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व पर्दछन्।
Q2: नेपाल र भारतबीचको १९५० को सन्धि कहिले भएको थियो? यो सन्धि ३१ जुलाई १९५० मा भएको थियो।
Q3: नेपालको संविधानको कुन धारामा परराष्ट्र नीति उल्लेख छ? नेपालको संविधान २०७२ को धारा ५१ को खण्ड (ड) मा उल्लेख छ।
हाम्रो लोकसेवा तयारी एप डाउनलोड गरी आफ्नो तयारीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुहोस्: /links