Introduction
रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स (RSF) ले सार्वजनिक गरेको २०२६ को विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांकमा नेपालको स्थितिमा केही सुधार देखिएको छ। लोक सेवा आयोगको समसामयिक खण्ड र सामान्य ज्ञानका लागि यो सूचकांक र यसका विभिन्न आयामहरू बुझ्न अत्यन्तै जरुरी छ।
विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांक २०२६: नेपालको स्थिति
सन् २०२६ को प्रतिवेदन अनुसार नेपालले विश्वव्यापी स्तरमा आफ्नो छविमा केही सुधार गरेको छ। यस सूचकांकका मुख्य बुँदाहरू तल दिइएका छन्:
- नेपालको स्थान: १८० देशहरूमध्ये नेपाल ८७ औं स्थानमा रहेको छ।
- नेपालको स्कोर: नेपालले कुल १०० मा ४४.८ स्कोर प्राप्त गरेको छ।
- गत वर्षको तुलना: सन् २०२५ मा नेपाल ९० औं स्थानमा थियो, जसको अर्थ यस वर्ष नेपाल ३ स्थान माथि उक्लिएको छ।
- दक्षिण एसियाली सन्दर्भ: नेपाल दक्षिण एसियामा प्रेस स्वतन्त्रताको हिसाबले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने देशहरूमध्ये एक मानिन्छ।
नेपालको विभिन्न सूचकहरूमा स्कोर:
- कानुनी पक्ष (Legal Context): ६८.१९ (५९ औं स्थान)
- आर्थिक पक्ष (Economic Context): ४७.३३ (६२ औं स्थान)
- राजनीतिक पक्ष (Political Context): ५१.५६ (६८ औं स्थान)
- सामाजिक पक्ष (Social Context): ५६.९६ (९७ औं स्थान)
- सुरक्षा पक्ष (Safety Context): ४९.९८ (१२५ औं स्थान)
नेपाललाई अझै पनि "समस्याग्रस्त" (Problematic) श्रेणीमा राखिएको छ, जसले गर्दा पत्रकारहरूको सुरक्षा र स्वतन्त्रतामा अझै सुधारको खाँचो रहेको देखिन्छ।
विश्वका उत्कृष्ट र कमजोर देशहरू
उत्कृष्ट प्रेस स्वतन्त्रता भएका ५ देशहरू: १. नर्वे (Norway) - स्कोर: ९२.७२ २. नेदरल्याण्ड्स (Netherlands) - स्कोर: ८८.९२ ३. इस्टोनिया (Estonia) - स्कोर: ८८.५४ ४. डेनमार्क (Denmark) - स्कोर: ८८.४७ ५. स्विडेन (Sweden) - स्कोर: ८७.६१
सबैभन्दा कमजोर प्रेस स्वतन्त्रता भएका ५ देशहरू: १७६. साउदी अरब (Saudi Arabia) - स्कोर: १९.११ १७७. इरान (Iran) - स्कोर: १७.४५ १७८. चीन (China) - स्कोर: १३.८५ १७९. उत्तर कोरिया (North Korea) - स्कोर: १२.६७ १८०. इरिट्रिया (Eritrea) - स्कोर: १०.२४
Key Takeaways
- नेपालको समग्र स्कोर ४४.८ ले प्रेस स्वतन्त्रतामा अझै धेरै काम गर्न बाँकी रहेको संकेत गर्छ।
- सुरक्षा पक्षमा नेपालको स्कोर (४९.९८) र स्थान (१२५ औं) सबैभन्दा कमजोर देखिन्छ, जसले पत्रकारहरूमाथि हुने भौतिक र मानसिक असुरक्षालाई झल्काउँछ।
- कानुनी पक्षमा नेपालको स्थिति तुलनात्मक रूपमा राम्रो (५९ औं स्थान) छ।
- नर्वे लगातार प्रेस स्वतन्त्रतामा विश्वको पहिलो स्थानमा रहन सफल भएको छ।
Common Mistakes
- स्कोर र स्थानमा झुक्किने: धेरै विद्यार्थीहरूले स्कोर र स्थान (Rank) लाई एउटै मान्ने गल्ती गर्छन्। नेपालको स्थान ८७ औं हो भने स्कोर ४४.८ हो।
- श्रेणीको गलत व्याख्या: नेपाल ८७ औं स्थानमा भए पनि यो "राम्रो" श्रेणीमा नभई "समस्याग्रस्त" (Problematic) श्रेणीमा पर्दछ।
- छिमेकी देशको तुलना: चीन र उत्तर कोरिया जस्ता देशहरू सबैभन्दा पुछारमा छन् भन्ने तथ्यलाई ध्यान दिनुपर्छ।
FAQ
प्रश्न १: विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांक २०२६ मा नेपालको कुल स्कोर कति हो? उत्तर: विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांक २०२६ मा नेपालको कुल स्कोर ४४.८ रहेको छ।
प्रश्न २: नेपाल कुन श्रेणीमा वर्गीकृत गरिएको छ? उत्तर: नेपाललाई "समस्याग्रस्त" (Problematic) श्रेणीमा वर्गीकृत गरिएको छ।
प्रश्न ३: २०२६ को सूचकांकमा विश्वको पहिलो स्थानमा कुन देश छ? उत्तर: ९२.७२ स्कोरका साथ नर्वे (Norway) विश्वको पहिलो स्थानमा रहेको छ।
प्रश्न ४: नेपालको सुरक्षा सूचक (Safety Context) मा कति स्कोर छ? उत्तर: नेपालको सुरक्षा सूचकमा ४९.९८ स्कोर रहेको छ, जुन विश्वव्यापी रूपमा १२५ औं स्थान हो।
यस प्रतिवेदनले नेपालको लोकतन्त्र र प्रेस स्वतन्त्रताको ऐना देखाउँछ। लोक सेवाका परीक्षार्थीहरूले यी तथ्याङ्कहरूलाई समसामयिक टिपोटमा समावेश गर्नुहोला।