# Civil Service Act 2049 Notes: Complete Guide for Loksewa Exams

> Master the Civil Service Act 2049 with these comprehensive Loksewa notes. Learn about appointments, promotions, leaves, and disciplinary rules in Nepal.

Canonical: https://gyanudaan.com/blog/civil-service-act-2049-loksewa-notes-2/
Last updated: 2026-04-04

Language: ne
Author: GyanUdaan Team
Published: 2026-04-04
Updated: 2026-04-04

## Introduction

निजामती सेवा ऐन २०४९ नेपालको सार्वजनिक प्रशासनको मेरुदण्ड हो र लोकसेवा परीक्षार्थीहरूका लागि यो अनिवार्य विषय हो। यस लेखमा हामी यस ऐनका प्रमुख प्रावधानहरू, नियुक्ति प्रक्रिया र कर्मचारीका सुविधाहरू बारे विस्तृत चर्चा गर्नेछौं।

## Civil Service Act 2049: Key Provisions

निजामती सेवा ऐन २०४९ ले नेपालको निजामती सेवालाई व्यवस्थित, पारदर्शी र नतिजामुखी बनाउने लक्ष्य राखेको छ। यो ऐन २०४९ जेठ ४ गते प्रमाणीकरण भएको हो र यसलाई सहयोग पुर्‍याउन निजामती सेवा नियमावली २०५० जारी गरिएको छ।

**१. सेवाको गठन र पदपूर्ति:**
निजामती सेवामा विभिन्न सेवा, समूह र उपसमूहहरू रहेका छन्। पदपूर्ति मुख्यतया तीन तरिकाले गरिन्छ: खुला प्रतियोगिता, आन्तरिक प्रतियोगिता र बढुवा। खुला प्रतियोगितामार्फत नयाँ र दक्ष जनशक्ति सेवामा प्रवेश गर्दछन्।

**२. नियुक्ति र परीक्षणकाल:**
लोकसेवा आयोगको सिफारिसमा कर्मचारीको नियुक्ति गरिन्छ। नयाँ नियुक्त कर्मचारीका लागि महिलाको हकमा ६ महिना र पुरुषको हकमा १ वर्षको परीक्षणकाल (Probation Period) रहने व्यवस्था छ।

**३. कर्मचारीका सुविधाहरू:**
ऐनले कर्मचारीका लागि तलब, भत्ता, ग्रेड वृद्धि, र विभिन्न बिदाहरूको व्यवस्था गरेको छ। बिदाहरूमा घर बिदा, बिरामी बिदा, सुत्केरी बिदा, अध्ययन बिदा र असाधारण बिदा जस्ता सुविधाहरू समावेश छन्।

**४. आचरण र अनुशासन:**
निजामती कर्मचारीले पालना गर्नुपर्ने आचरणहरू ऐनको परिच्छेद ७ मा उल्लेख गरिएको छ। राजनीतिमा भाग लिन नहुने, उपहार स्वीकार गर्न नहुने र सरकारी सूचना गोप्य राख्नुपर्ने जस्ता नियमहरू यसमा पर्दछन्।

## Key Takeaways

1. निजामती सेवा ऐन २०४९ नेपालको निजामती प्रशासन सञ्चालन गर्ने प्रमुख कानुन हो।
2. शाखा अधिकृत र नायब सुब्बा तहको परीक्षामा यस ऐनबाट ५ देखि १० अंकको प्रश्न सोधिने सम्भावना रहन्छ।
3. कर्मचारीको परीक्षणकाल पुरुषका लागि १ वर्ष र महिलाका लागि ६ महिना तोकिएको छ।
4. बढुवाका आधारहरूमा कार्यक्षमताको मूल्याङ्कन, ज्येष्ठता र शैक्षिक योग्यतालाई लिइन्छ।

## Common Mistakes

1. ऐन र नियमावलीका प्रावधानहरूलाई एउटै ठानेर अध्ययन गर्नु।
2. पछिल्लो संशोधन (Amendments) हरूलाई ध्यान नदिई पुरानो सामग्री पढ्नु।
3. बिदाका प्रकार र तिनको अवधिको तथ्याङ्कमा झुक्किनु।
4. विभागीय सजायका प्रकार र सजाय दिने अधिकारीको बारेमा स्पष्ट नहुनु।

## FAQ

**Q1: निजामती सेवा ऐन २०४९ कहिले लागू भयो?**
A1: यो ऐन २०४९ सालमा लागू भएको हो र यसले नेपालको निजामती सेवालाई कानुनी रूपमा व्यवस्थित गरेको छ।

**Q2: निजामती सेवामा कति प्रकारका बिदाहरू छन्?**
A2: ऐन र नियमावली अनुसार भैपरी आउने, पर्व, घर, बिरामी, सुत्केरी, सुत्केरी स्याहार, किरिया, अध्ययन, असाधारण र बेतलबी बिदाहरू रहेका छन्।

**Q3: कर्मचारीलाई दिइने विभागीय सजायहरू के-के हुन्?**
A3: सामान्य सजाय (नसिहत दिने, ग्रेड रोक्का गर्ने) र विशेष सजाय (सेवाबाट हटाउने वा बर्खास्त गर्ने) गरी दुई प्रकारका सजायहरू हुन्छन्।

**Q4: के निजामती कर्मचारीले व्यापार व्यवसाय गर्न पाउँछन्?**
A4: सरकारको पूर्व स्वीकृति बिना निजामती कर्मचारीले कुनै पनि व्यापार वा व्यवसाय गर्न पाउँदैनन्।

निजामती सेवा ऐनको गहिरो अध्ययनले लोकसेवा परीक्षामा सफलता पाउन मात्र नभई सेवामा प्रवेश गरेपछि आफ्नो अधिकार र कर्तव्य बुझ्न पनि मद्दत गर्दछ।

## Related topics
- [Current affairs and subject notes](https://gyanudaan.com/blog/topics/current-affairs/)

## Related

- [Home](https://gyanudaan.com/)